Yuvarlak Örme Makinelerinde Çekme Ve Sarma Sistemi

ÇEKME VE SARMA SİSTEMİ
 
Bu  bölümde  örme  makinelerinde çekim ve sarma sistemleri
ayrıntılı olarak incelenmiştir.


 
2.1. Örgü Kumaşlarda Çekim:
   
Birçok işlemden sonra elde edilmiş olan örme dokusu örgünün yapısına, ilmek sıklığına, malzeme ve yapısına, olması arzu edilen mamül ene göre çekilir ve sarılır. Doku örüldükten sonra uygun çekme ayarı yapılmalıdır. Çekme ayarı öncelikle ilmeğin rahat oluşabilmesi için gereklidir. Bundan sonra sıklığın değiştirilmesi ve buna bağlı doku eninin daraltılması için yapılır. Çekme işlemiyle örme arasında doku bir an germe ve en açma mekanizmasıyla örüldüğü ene getirilmeye çalışarak fazla en açma büzülmesinin olmaması amaçlanır.
 
   Örme işlemlerinde iplik sevki kadar örülmesi, örüldüğü kadarda çekilmesi ve sarılması gereklidir. Bu nedenle iplik sevk hızı, kumaş sarım hızından daha azdır. Bunun için sarma alanındaki çevresel hız sabit olmak kaydıyla top çapı büyüdükçe dönme hızı da daimi olarak ayarlanmalıdır. (4)
 
2.1.1. Doku Çekme ve Sarma İşleminin Meydana Geliş Aşamaları:
 
İğnelerin  dönüş aşamaları ile ören ve ekseni yuvarlak örme makinelerinde doku çekme ve sarma ayarı olarak fakat yine birbirine uyumlu olarak yapılır. Örülen doku üç aşamada sarılmış olur.
 
a) Örülen doku örme örgüsü özelliğinden dolayı büzüldüğünden çekime gelmeden önce hortum içinden yanlara getirilerek en sabit ve düzgün halde yakınlaştırılır.
 
b) Sonra çekim tertibatına gelerek sarmaya bağlı alandan istenilen gerginlikte
ayarlanabilir şekilde çekim yapılır. Bu şekilde dokunun birim ağırlığı kalitesi değiştirilir.
 
Dokunun çekim hızı makine örüş hızı ile birlikte değişir, aynı zamanda doku eni az bir daralma sonucu daha sabit bir duruma gelir.
 
   c) Genişletilen ve çekilen doku sarma rolesine düzgün biçimde sarılarak dokunun belirli uzunluklardaki toplar şeklinde toplanması sağlanır.
   
   Doku sarım hızının makine örüş hızına ile paralellik göstermesi yanında oradaki doku çekme baskısıyla da bir başka uyum sağlamasıda gerekir. Burada top kalınlığına göre sarım hızı ve gerginliğinin sabit kalması gerekir.(4)
 
2.1.2. Eş Çekim Gecikmeli Çekim:
 
   Çift plakalı RR yuvarlak örme makinelerinde kapak iğnelerinin silindir iğneleri ile aynı zamanda ilmek yapma şekline eş çekim ve eş ilmek zamanı; kapak iğnelerinin silindir iğnelerine göre 1,2,3,4,5,6,7, iğne aralığı kadar daha geç ilmek oluşturma şekline de gecikmeli çekim-gecikmeli zaman ayarı da denir.
 
   Gecikmeli çekim ayarı genellikle kapak ve silindirdeki tüm iğnelerin çalıştığı durumlarda çok uygulanır. Bununla ipliğin üzerine gelen karşılıklı çekme asılma kuvveti azaldığı gibi farklı zamanda ilmek yapmakla daha düzgün ve eşit boylu ilmekle, enine esnekliği daha stabil bir doku elde edildiği kabul edilmektedir. Eş zaman ayarı ise tüm iğnelerin çalışmadığı 2*2 Rib v.b örgülerde özellikle jakarlı çalışmalarda tercih edilir.
 
   Eş ve gecikmeli çekim kapak iğne yatağından ayar edilir. Tek plakalı RL makinelerde bu tür bir ayar mümkün değildir. Ancak iğnelerden daha rahat bir ilmek atabilmesi ve doku çekimi kolaylığı için tarama platinleri ayarı yapılır. (5)
 
2.1.3. Fantezi İplikle Üretilen Bir Kumaşın Doku Çekme ve Sarma Ünitesi:
 
Doku çekme ve sarma ünitesi genel olarak aşağıdaki fonksiyonları
yerine getirir:
-   İmal edilmiş fantezi ipliği ilmek boyuna göre aynı oranda aşağı çekmek ve sarmak,
-   En son oluşturulan ilmeğin iğneden aşırılmasını sağlamak, (aksi halde iğne üzerinde ilmek ve iplik yığılmaları olur ve iğne kırılır.)
-  İmal edilen fantezi ipliğin her zaman aynı gerginlikle çekilip sarılmasını, böylece düzgün bir yapıya sahip olmasını sağlamak.
 
İmal edilen fantezi iplikler hacim ve ağırlık bakımından küçük olduğundan çekme ve sarma ünitesi basit bir şekilde tasarlanmıştır. Motordan kayış-kasnak sistemleriyle alınan hareket, şasinin alt kısmında bulunan ve makinenin eni
 
boyunca uzanan bir mile aktarılır. Mil üzerinde bulunan ve onlarla aralarında çevresel temas olan silindirler yardımıyla çekim gerçekleştirilir. Üstteki silindirlerin ağırlığı etkisiyle yapılan bu tür bir çekme işlemi hassas sonuçlar vermez.
 
   Sabit hız ve gerilim altında çekilen fantezi iplik sarma ünitesi tarafından sarılır. Sarma işlemi çevresel tahrikli olup sarma hızı sarımın başından sonuna kadar sabittir. Sarım ünitesi üzerinde bulunan bir gayd sağa sola gidip gelerek sarımın düzgün olmasını sağlar ve yığılmaları önler. (5)
 
2.2. Yuvarlak Örme Makinelerinde Çekme -Sarma Sistemleri:
 
 Bu sistemi terrot yuvarlak örme makinesinde ayrıntılı bir şekilde inceleyelim;
 
Şekil 41; Terrot makinelerinde çekme – sarma sistemi
 
2.2.1. Çekme:
 
   İğneden tüp şeklinde çıkan kumaş, bir enlemesine tutucu tarafından yassılaştırılır. Bu tutucunun hareketi herhangi bir etki altında olmaksızın aşağı alıcı silindirlerden gelir.
 
   Kumaş alıcı silindirlere geldiğinde 1 ve 2 silindirleri tarafından tutulur. Bu silindirlerle sürekli ve değişmez bir gerilimle örme makinesinin iğnelerinden top kumaş aşağı çekilir.
 
   Örme kumaşın yapısı, makinedeki besleyicilerin numarasına veya örme birimi uzunluğuna bağlı olarak ayarlanabilir.
 
   Aşağı çekme silindirlerinin her ikisi de M elektrik motoruyla güçlendirilmektedir. Buda, makinenin ana plakadaki düzenlenmiş bir bilezikle bağlanmıştır. Kumaşın aşağı çekim, gerilim ayarı S potansiyometresi yoluyla olur, bu elektronik işlem, kontrol ünitesiyle M elektrik motorunun dinamo akımı görevini değiştirmekle olur.
 
   Potansiyometrenin skala ölçümü doğrusaldır. Bu ölçümler, aynı zamanda aşağı alma tansiyonuylada eşdeğerdir. Böylelikle, bu tansiyon potansiyometreden ayarlanabilir. Kumaş 2 silindirinden geçerek sarma mili üzerine sarılır ve 3 silindiri vasıtasıyla aşağı alıcı mile sarılır. Kumaşın serbest bitim ucu, sarma mili ile kumaşın kendi üzerine sarılmasıyla tutulmuştur. Böylece kumaş, kumaş sarma ünitesi için 2 ve 3 silindirleri arasında hizmet görür.
 
   Kumaşın, sarma ünitesiyle sarılmasının oranı her zaman kumaşın aşağı alıcı silindirlerin hareketi ile aynıdır. Böylece kumaş tüpü için, sarma tansiyonu maksimum sabitlikte olur. Kumaş silindirinin bitiş ve başlangıç arasındaki yapımlığı da sabit olur.
2.2.2. Çekme Silindirinin Ayarı:
 
   Aşağı alma gerilimi, makinenin kontrol panelindeki S potansiyometre kolunun ayarı ile olur. Potansiyometrenin saat yelkovanı yönünde dönüşüyle çoğalır. Aksi yönde döndürülerek düzeltilir.
 
Potansiyometre skalasının düzeni on dönüşe ayarlanabilir. Tüm dönüşler ayar skalasının içinde işaretlenmiştir ve gösterge penceresinden görülebilir. Bir dönüş yüz eşit parçaya bölünmüştür. Eğer ayarlamak gerekirse 9 numaralı kilitleme kolunun sola doğru hareket ettirilmesiyle olur.
 
   2 ve 3 silindirlerinin 1 silindirine olan yay basıncı 5 ve 6 vidalarının düzgün bir 6 vidalarının düzgün bir şekilde ayarlanmasıyla ayar gerçekleştirilir. Eğer, kumaşı aşağı alıcı silindirlerinden elle çekmek gerekirse , 2 ve 3 silindirlerini 1 silindirlerinden ayırmak gerekir. Buda 7 kolunun sola doğru hareketiyle olur, 7 kolunu hareket ettirmeden önce makinenin kapalı olmasına dikkat edilmelidir.
 
   Makine kapanınca 1 ve 2 silindirleri durma pozisyonuna gelir ve 2 numaralı silindirin üzerine sarılı 1 ve 3 silindirleri arasındaki kumaşı çekmek mümkün olabilir. Kumaşın serbest ucu sarma mili üzerine veya 3 nolu silindirin üzerine sarılmıştır.
Şekil 42; Terrot makinelerinde kumaş serme mekanizması
 
2.2.3. Kumaş Serme:
 
Kumaşı sermek ve sarmak bir mekanizma kullanmayı gerektirir. Serme ve
sarma orantısı kumaş tipi ve kalitesinin takımlara uymasına bağlıdır.
 
   Takımların seçimi, kumaşın tip, ağırlık ve kalitesine bağlıdır. Herhangi iki takım toplam diş sayısı 84 olacak şekilde monte edilebilir. Serme yapısı en fazla 20 diametre olan kumaş topuna ayarlanır.
   
   Kumaş genişliğini sabit tutan mekanizmanın iki dikey kolu (I) ve dört tane yatay kolu (II) vardır. Bu mekanizma kumaşın belirli genişlikte buruşmadan eşit olarak serilmesini sağlar. İki dikey levha S!, S2, S3ve S4 vidalarıyla ayarlanılır. Dört yatay levha A1 ve A2 vidalarıyla ayarlanılır.
   
   Kumaş yapısındaki veya dokumasındaki özel hallerden dolayı, yatay levhaları sökmede zorluklar çıkar. Daha büyük veya küçük yatay serme levhalarını kullanmak imkanızdır. Bu ancak kumaş dokuma imalatının başlangıcından veya makine yapımcılarından temin edilebilir. Değiştirilebilir parçalar şekilde koyu çizgilerle gösterilmiştir.
                 Şekil 43
 
2.2.4. Serme Mekanizmasının Ayarı, Önemi:
 
Serme tansiyonunun doğru ayarlanması kumaş kalitesinin iyi korunmasına
bağlıdır. Özel durumlarda doğru yapılmayan ayarlama, ilmeklerin açılmasına neden olurken, yetersiz gerilim örgü ilmeklerinin iğne üzerine yükselmesine neden olur. Hatta önemsiz küçük hatalı ayarlamalar, dokuma birimini önemli derecede etkileyebilir.
 
1-  Başı, serim mekanizmasından sökmek: Başın dışındaki pütrüğü tutup çekme olur. Bu kez dokunmuş kumaşın silindirin içinden kolayca geçmesine izin verir.
 
2-  Silindiri sıkmak için vida ayarlama: Bu vidalar, silindir üzerindeki yayların gerginliğini çoğaltmak veya azaltmak için donatılmıştır. Dikkatli ayarlandığında bu iki vida kumaşın düz yatay serilmesini ve dengesiz sarılmasını önler.
 
3-  Serim yayı: Ayarlanabilen yaylar kumaşın gerilim sabitliğini sağlamaktadır.
 
4-  Aşağı indirme yay geriliminin ayarı: Aşağı indirme yayaları üzerinde bir ön yüklenmeyi dereceli olarak uygulayarak, saat yelkovanı istikametinde bu vidayı döndürür ki böylece kumaş üzerine geniş bir gerilim uygulanacaktır.
 
5-  Sarma hareketlendiricisinin serbest bırakılması: Tırtıllı topuzu dışarıya çekerek ayarlanmaktadır.
 
6-  Sarma yayı: Bu yay sabit bir kumaş gerilimini sağlar.
 
7-  Sarma yayı tansiyonu için civata ayarı: Bu vidayı saat yelkovanı istikametinde döndürerek silinirler üzerinde geniş bir ön yükleme yapılmış olur.
 
8-  Sarma mili: Kumaş sarma mili geri dönüşü engelleyen dişli içinde işlemdedir. Bu gerilim altında silindirin ters yönde dönüşünü engellemektedir.
 
9-  Segmanlı silindir: Geriliminin silindirlerden geçerken sıkışma ve dalgalanmalara karşılık kumaşı korumaktadır. Segman parçalarıyla kumaşın yapısında delik sağlanır. Çünkü kumaşın eni kalite ve örme ilmek yapısına göre değişir. Segmanlar silindir üzerindeki deliklerin durumu değiştirilerek ayarlanır.
 
Şekil 44; Terrot makinelerinde kumaş sarma mekanizması
 
2.2.5. Kumaş Sarma Mekanizması:
 
Kumaş silindirleme (sarma) sistemi ve aşağı çekme işlemi, birbirleriyle
bağlantılı çalışır. Sarma mili her iki yandaki rulmanlar içinde serbest olarak hareket eder. Kumaş aşağı çekme sistemiyle tüp kumaş hareketlendirilir. Böylece sarma mili silindirleri aşağı çekme silindirleriyle eşzamanda çalışan bir sarma işlemi sağlar.
   
   Tüp kumaş iğnelerden gelip 3 ve 1 silindirleri arasından geçerek, ok yönünde 1 ve 2 silindirlerinin etrafına sarılır ve sonra 4 nolu sarma mili etrafından geçer, tekrar 3 nolu silindire geri döner.
 
Şekil 45; Top kumaşın makineden çıkarılması
 
2.2.6. Top Kumaşın Çıkarılması:
 
 Eğer top kumaşın makineden çıkarılması gerekiyorsa 7 nolu kolu
sağa doğru bir miktar kaydırmak gereklidir. Böylece 3 nolu silindir dışarı doğru hareket eder. Kumaş aşağı alma silindirleriyle kumaş sarma silindirleri arasındadır. El anahtarıyla 4 nolu silindirdeki kumaş kilitlenmiş pozisyondan dışarı atılır. Böylece yeni bir kumaşın sarımına izin verilmiş olur. Kumaşın elde kalan son ucu 3 nolu silindirin üzerine sarılmış olur ve yavaşça aşağı doğru çekilir. 7 nolu başlangıç pozisyonuna döndürülür. Tüp kumaşın sonu 3 ve 1 silindirleri arasında örme işlemine başlandığında sarma silindirlerine sarılmış olarak geçer.
 
   Eğer sarma geriliminin değişmesi gerekiyorsa bu 3 nolu silindirin 1 nolu silindire uyguladığı silindir basıncını değiştirerek olur.
 
   Dikkat edilmesi gerekli bir nokta da, kumaş tüpünün çok kısa kesilmemiş olması gerekir. Aksi halde 3 nolu silindirin üzerine sarmak için yeniden üretim yapmak gerekir.
           
2.2.7. Dokunun Makineden Çıkarılmasında Dikkat Edilecek Önemli Noktalar:
 
Örme makinelerinde dokunun makineden alınması yeniden sarma işleminin
yapılması ve gerekli ayarların tekrar yerine getirilmesine özen gösterilmelidir. Bu bakımdan zararsız ve az zaman alıcı, kolay bir çalışma için şöyle bir iş sırası yaralı olur.
 
1-  Daha önce doku sarım topunun çıkarılabilecek belirli bir büyüklüğe gelmesini beklemek bu tahmininden veya sayaçlar yoluyla belirlendikten sonra makineyi durdurmak gerekir.
 
2-  Sonra makinenin doku çıkarma tarafına geçerek sarım rulesinin çıkarabileceği hale gelinceye kadar makinenin yavaş devir veya el kolu ile çevirmek.
 
3-  Makine ayarına tespit edilmiş güvenlik kafesinin koruyucusunu çıkarmak, böylece doku topunun rahat alınmasına imkan sağlamak.
 
4-  Topun altına içbükey yataklı top arabası varsa topun boyunca altına bir karton levha veya kağıt bez sermek.
 
5-  Sarma rulesini yerine itilen kısımdan geri çekerek topu aşağı indirmek.
 
6-  Topu tekrar ruleye sarabilecek kadar geriye çekerek kesmek ve hemen hazır rule varsa onu, yoksa çıkan topun rolesini çıkararak makineye takmak.
 
7-  Çıkan toptan roleyi çıkarırken veya çıkardıktan sonra katiyen dikine konmamalıdır. Ancak temiz yerde böyle koymanın sakıncası yoktur.
 
8-  Güvenlik kafesini tekrar yerine takarak makinenin çalıştırılması ve gerginlik sarım ayarlarının kontrol edilerek önceki durumun sağlanması.
 
9-  Çıkan topların tartımı ve ölçümü için üretildiği makine ve vardiyanın doku tipinin işaretlemesi.
 
10- Gerekli ölçümleri ve kontrolleri bitenlerin mamül ambarına taşınması.
 
11- Bu işle uğraşan kişilerin el ve üstünün leke bırakmayıcı iş temizliğinde olması ve belirtilen iş sırasını takip etmesi gereklidir. (7)
           
             Şekil 46
 
1- Çekim Silindiri
2- Baskı Silindirleri
            3. SONUÇ
 
Yuvarlak örme  makinelerinde  çekim ve iplik  besleme  sistemi arasındaki
ayarlar elde edilecek dokunun kalitesini (gramaj, kalınlık v.s.) ve tuşesini belirleyen en büyük etmendir. Bu mekanizmanın makinede bulunmaması durumunda düzgün bir örgü oluşamazdı. Örgü iğneler üzerinde toplanır, bir süre sonra ilmek oluşamaz hatta iğneler kırılabilir. Çünkü iğnelerin rahat çalışabilmeleri için kumaşın belirli bir gerginlikte aşağı alınması gerekmektedir. Bu gerginliğinde kumaşın her tarafında eşit olması gerekir.
 
   Kumaşı ilk oluşturmaya başladığımızda makinenin diğer ayarları may ayarı, bant ayarı, tansiyon ayarı yapıldıktan sonra kumaşta istenilen gramajı tutturabilmek için çekim ayarı mutlaka yapılmalıdır.
   
Kumaş kalitesini belirleyen ayarları daha ayrıntılı olarak inceleyelim:
1-  Kasnak ve meminger ayarı,
2-  May ayarı,
3-  Kovan ayarı,
4-  Çektirme ayarı.
1-  Kasnak ve meminger ayarı: Motordan gelen hareket büyük dişliyi döndürür. Büyük dişli hareketi kovan ve millerle dişliler vasıtasıyla kasnak dişlisine iletir. Dişli kasnağa hareket verir. Kasnaklar arasında baklalar bulunur. Kasnağın üstündeki somunu gevşettiğimiz zaman baklalar kapanır. Sıkıldığında ise baklalar açılır. Kasnak çapı bu şekilde ayarlanır. İpliklerin sarılı olduğu memingerlerin bağlı bulunduğu kayışlar bu kasnaklar vasıtasıyla döndürülür. Baklalar açıldıkça kasnak çapı büyür. Baklalar kapandıkça kasnak çapı küçülür. Kasnak çapı büyüdükçe bantlar ve memingerler hızlı döner. Dolayısıyla iplik sağım hızı artar. Kumaş daha esnek bir hal alır ve gramaj azalır. Görevleri farklı olan ipliklerin kasnak ayarları da farklıdır. Görevleri aynı olan iplikler aynı kasnağın çevirdiği memingerlere bağlanır.
 
 
2-  May ayarı: Silindir ve kapak iğneleri için ayrı ayrı may ayarı yapılır. İğnelerin dalış mesafesinin ayarlanmasıdır. Ayarı büyüdükçe iğnenin dalışı artar ilmek büyür. Dolayısıyla gramaj azalır.
3-  Kovan ayarı:
a-  Tek plakalı makine: Makinenin üzerinde bulunan kolla yukarı aşağıya hareket ettirilir. Silindir yukarı kalktıkça iğnenin dalışı artar. İlmek büyür, gramaj azalır.
b-  Çift plakalı makine:
Kapak ayarı: Silindir sabittir. Ayar vidası ile kapak aşağı yukarı hareket ettirilir. Kapak yukarı kalktıkça mesafe artar. Bu yüzden ilmekler büyür ve gramaj azalır. Kapak yüksekliği gösterge yardımıyla ayarlanır.
Merkez ayarı: Silindir iğneleri ile kapak iğneleri arasındaki mesafenin ayarlanmasıdır. Kapağın sağa sola hareket ettirilmesiyle yapılır.
4-  Çektirme ayarı: Örülen kumaş makinenin alt  kısmında  bulunan  sistem
  vasıtasıyla aşağı doğru çekilerek top haline getirilir. Kumaşın çekimi arttıkça   
  ilmekler uzar, gramajı azalır.
 
   Çekim ayarı mekanizmanın baş kısmında bulunan dişlilerin değiştirilmesiyle yapılır. Her makinede dişli yoktur. Bazı makinelerde yay sistemi bulunur. Kumaşa fazla bir çekim uygulanırsa ilmekler uzayacağından dolayı çok bol, dökümlü bir kumaş elde edilir. Az bir çekim uygulandığında ise ilmek boyları küçük olacağından dolayı daha sık görünümlü bir doku elde edilir.
   
   Çekim ayarı verilirken de iplik özelliği, örülecek kumaşın deseni ve kullanılan makine özelliği dikkate alınmalıdır. İplik kalınlığı veya inceliği yani numarası dikkate alınır.
 
Sonuç olarak yuvarlak örmede çekimin dokuya etkilerini şöyle maddeleyebiliriz.
 
   - Gramajı etkiler,
   - Tuşeyi etkiler,

Yorumlar

Yorum Yaz

Değerlendirme yapınız 1-5 arası!

Bizden haberdar olmak ister misiniz?


Copyright, Her hakkı saklıdır.e-tekstil.com

Iyzico