Yeni Enzim İşlemleri

YENİ  ENZİM  İŞLEMLERİ

Enzimler,  işlemler için gerekli optimum şartlarda uygulanırsa, kendileri önemli değişiklik

Göstermeden, kimyevi reksiyonları hızlandıran biolojik katalistlerdir.

Enzimler hareketlerinde kendilerine has davranış gösterip, özel maddeler üzerinde hareket Edip, belirli reaksiyon maddelerini meydana getirebilirler.



Enzimlerin tekstil ıslak işlemlerinde kullanılmaları 1857 senesine kadar gider.

Arpadan çıkartılan bir maddenin, baskılı pamuk kumaşlardaki, nişastaya dayalı kıvamlaştırıcıların, düzgün bir şekilde  sökülebilmerinin  keşif edinmesine dayanır.

Bu zamandan sonra, enzimler, dokunmuş pamuklu kumaşlardan, nişastaya dayalı haşılların

Uzaklaştırılmasında kullanılmışlardır.

Fakat, son yirmi yıl içinde, tekstilin ıslak işlemlerinde ve kumaşların apresinde, yeni efektlerin

Üretilme amacı yönünde, yenilikçi enzim tatbikatları ile alaka geniş ölçüde artmışdır.

 Bütün enzimler, büyük molekül ağırlığındaki protein’ lere dayanırlar.  Bu protein’ler, amino

Asid türevlerlerinden teşekkül  edip, belirli bir düzende birbirlerine bağlanırlar.

Birçok enzim bünyesi, yardımcı bir faktör olmadan katalitik faaliyet göstermezler.

Koenzim olarak isimlendirilen yardımcı faktörler, metal ion veya başka bir anorganik molekül

olabilir. Böylece katalitik faaliyet,hem protein ve hem de yardımcı faktörü içine alır.

Enzimin faaliyeti, enzimim gerekli maddeye yapışması ve enzim/madde  kompleksinin

teşekkülü ile başlar.

Bütün enzimlerle yapılan işlemler de,reaksiyona giren gruplar, birbirlerine yakın ve ayni

çevrede ve üç boyutlu enzim bünyesindeki katalitik bölgelere yakın dururlar.

Aktif bölgeler, birkaç amino asid türevinden teşekkül ederler. Ayni zamanda,istenen  faaliyet

Için gerekli yardımcı faktörleride içlerinde bulundururlar.

Enzimler çok  çeşiti işlemler için geliştirilmişlerdir.

Mesela.:

-Haşıl sökme - nişasta haşıllarını sökmek için alfa amylases’ler

 

-Bio yıkama- pamukdan, pamukmumlarını ve diğer kirlilikleri uzaklaştırmak için

pectate lyases enzimleri

 

-Bakiye hidrojen peroksid kalıntılarını ortadan kaldırabilmek için kullanılan temizleyici

catalase’ler


-Fazla boyayı ortadan kaldırmak için mesela pamuk denimlerde paroxidases’lerin kullanımı.
 
-Bio parlatma- mesela,  pamuklu kumaşlarda asid cellulases’leri kullanabilmek.
 
-Taşlama- Mesela pamuklu denimlerde nötr cellulases’leri kullanabilmek.

-Denim beyazlatması- Laccase/Mediatör kullanmak.

-Reaktif  boyalar ile boyanan kumaşların son sabunlamaları esnasında boya banyosu içinde kalan reaksiyona girmemiş hidrolisatların renkli kısımlarını ortadan kaldırmak için.

Kasar temizleme ile beraber yapılan Bio Parlatma

Danimarka’daki Novozymes A/S firması, Cellusoft Combi isminde bir işlemi piyasaya sürmüştür. Bu işlemde, hem kasar temizleme ve hemde Bio Parlatma bir seferde yapılabilir. Bu işlem düşük maliyetli ve çevre dostu yaklaşım olup, işlem süresini, alışılmış iki etaplı enzim işlemine göre çok kısaltır. Cellusoft Combi, jet  makinalarında %100 pamuklu ve karışımları üzerinde kullanılmak üzere geliştirilmiştir.


Cellusoft Combi optimal olarak pH 6-7 arasında tatbik edilir. Fakat pH 5-8 arasında da kullanılabilir. Cellusoft Combi’nin önemli bir faydası, Bio parlatmanın, pamuk kasarından gelebilecek artık alkali tarafından ve olabilecek pH oynamalarından zarar görmeyecek şekilde çalışabilmesidir.
 
Cellusoft Combi, %1-3 arasında 50-55 0C’de 30 ile 60 dakika  1/4 ile 1/5 mal :su orantısında çalışır.

Normal kasar ve sıcak çalkalamadan sonra, %1-3 arası Cellusoft Combi banyoya ilave edilir. PH -6-7  arası ayarlanıp, mal 55 0C’de işlem görür. 30 dakika çalıştıktan sonra ısı 85 0C’ye çıkartılır ve 10-15 dakika çalışılıp, enzimin aktivitesi ortadan kaldırılır. Bundan sonra aynı banyoda boyamaya devam edilir. Cellulose Combi işleminin, diğer enzim işlemlerine göre en az 40 dakikalık bir işlem tasarrufu sağladığı iddia edilmektedir. Eğer enzim dışı işlemler yapılacaksa, sağlanan tasarruf daha fazla olabilmektedir. Bu şekilde üretim miktarı arttırılarak, daha az su ve enerji  kullanıldığından, masraflar azaltılır. Yüzey boncuklanma ve tüylenmeyi azaltarak, kumaşın görünüşü ve tutumu düzeltilir. Bio parlatma ile beraber bio hazırlık işlemleride yapılabilir.

 
Denim Temizlenmesi ve Kasarı

Laccase enzimleri bakır ihtiva eden oxidase enzimleri olup, birçok bitki, mantar ve mikroorganizmada  bulunur.

Bunlar, spesifik olamayan bir grubu teşkil edip, renkli maddelerin kromoforlarının parçalanmasına katalitik tesir ederler. Laccase enzimlerin, fenol tipi maddeler üzerinde enzimatik tesirleri vardır. Normalde, Laccase enzimleri, organik ara maddeler ile kullanılır.

Bunlar, enzimler ile tesir ettikleri maddeler arasında, elektron alış verişi düzenlerler. Bu düzenleme moleküler seviyesinde ve nispeten uzun mesafelerde olur. Mantarlardan temin edilen Laccase indigo ile boyanmış kumaşların kasar işleminde kullanılmıştır.


Laccase enzimler indigo’yu hem çözeltilerde ve hemde kumaş üzerinde yok edebilir. Bu tip enzimler, indigo ile boyanmış denimlerin görünüşünü değiştirir. Sodyum hipoklorit kullanan kimyevi beyazlatmaya nazaran daha çevre dostu çözümler üretir.


Genencor firması, denim temizlemesi ve kasarı için yeni Laccase ve ara maddelerden meydana gelen bir sistemi piyasaya sürmüştür. ‘’Indistar Color Adjust System’’ isimli bu sistem iki parçadan meydana gelir. Yeni Indistar Active isimli Laccase enzimi, kimyevi ara madde olan Indistar Control ile beraber denim kasarında kullanılır. Bu şekilde, denim üreticileri yeni görünümler sağlarlar. Moda isterse artan kontrast ve isterse yüksek miktarda kasarlanmış olarak eskitilmiş havası temin edilir.


Indistar enzim granülleri, Genencor’un kendi Enzoguard granül üretim şekli ile üretilir. Enzoguard’ın önemli özelliği, enzim granüllerinin oksidasyon ve rutubetin meydana getirdiği aktif özellikleri kaybetmelerini , önlemeleridir. Aynı zamanda Indistar Control ara maddesi, dayanıklı bir organik kimyevi maddeden yapılmış olup, normal depolama şartlarında bozulmaz.


Pamuklu Bio yıkama


Clariant firması, seçilmiş pectate lyase enzime dayanan, yeni bio katalist olan Bactosol CO. Ip. lig’i piyasaya sürmüştür.


Pectate Lyase enzimi pamuk yüzeyindeki pektin ve diğer hidrofobik maddelerin uzaklaştırılabilmesi için faydalı olduğu görülmüştür. Bu bio yıkama işlemi, hidrofobik pamuk mumlarını pamuk yüzeyinden uzaklaştırarak, elyafa yüksek emicilik kazandırır. Bu şekilde Bactosol Co. Ip. Lig ile  yapılan işlem, geleneksel kostik soda işleminin yerine geçerek, kumaş işlemlerinde birçok faydalar temin eder.


Bactosol Co. Ip. Lig pH 8,5 da tatbik edilip, işlemden sonra herhangi bir çalkalama veya nötralizasyon gerektirmez. Bu sebepden, su enerji ve zaman kazandırarak önemli tasarruflarda bulunur.


Bactosol Co. Ip. Lig ıslatıcılar ve deterjanlar ile iyi bağdaşabilir. Her orantıda soğuk ile inceltilebilir. Stabilizatör ve mutal bağlayıcılar ile normal pH 8-9 ve 50-80 0C ısı aralığında iyi uyuşma gösterir.


Haşıl Sökme

Clariant firması Bactosol Co. Ip. Lig hc. malını, bilhassa nişasta bazlı haşılları sökmek için piyasaya sürdü. Bu madde bakteriyel alfa amylasas’dir.

Bu madde çok çeşitli tatbikat şartlarında nişasta bazlı haşıllar üzerinde kullanılabilen elastiki ve çok yönlü enzim maddesidir. Kullanılabildiği yerler ;


-         20, 30 0C soğuk haşıl sökmede (Soğuk fular bekletme metodu)

-         Ilık haşıl sökme (50-70 0C ılık fular bekletme metodu)

-         Sıcak haşıl sökme 80-90 0C (J- box, U-box, hasbel ve jiggerde)

-         HT (Yüksek ısı haşıl sökme, 90-100 0C pad steam)

-         Enzimatik şok (80-95 0C de Yıkama makinasında)

-         Enjeksiyon modülünde.

 

Bactosol Co. Ip. Lig aşağıdaki haşıl bazlı kumaşlara tatbik edilir.

 

-Nişasta

-Nişasta/Poly vinyl alkol

-Nişasta Poly vinyl alkol/ Karboksi metil selüloz.

-Nişasta/ Akrilat

-Modifiye Nişasta- Mesela karboksi metil nişasta

 

 

Bactosol Co. Ip. Lig stabilize edilmiş bakteriyel amylase’nin tamponlanmış vasatında hazırlanan bir üründür.   pH5-6 bölgesinde tesirlidir. Sert sularda iyi stabiliteye sahip olup, kalsiyum ionlarının mevcudiyeti, enzim hareketini arttırır.  pH 4,5-6,5 arasında dayanıklı olup, non-ionik ıslatıcılarda iyi bağdaşabilme kabiliyetine sahiptir.

 

Anionik ıslatıcılar ile kullanılabilmesine rağmen, bazı ürünler enzimin tesirini azaltabilir. Bactosol Co. Ip. Lig’in  organik metal tutucular ile iyi bağdaşma kabiliyeti vardır.

 

Neticeler

 

Enzim teknolojisindeki  son gelişmeler çok çeşitli işlemleri yapabilecek yenilikçi enzim fomülasyonlarına yol açmaktadır.

Entegre enzim işlemleri su, enerji ve bilhassa işlem zamanlarında önemli tasarruf  imkanları sağlamaktadır.

Tekstil terbiyecileri, ürettikleri malların ele gelişini ve görünümlerini arttıracak yeni yaklaşımları araştırmaktadırlar. Aynı zamanda, işlem ekonomileri ve randımanlarını da arttırmak isterler. Enzim işlemleri, geleneksel kimyevi madde ile yapılan işlemlere karşı cazip seçenekler sunarlar.

 

Kaynak : International Dyer Dergisinin, Temmuz,2008 sayısından tercüme edilmiştir. ‘’Innovative Enzyme Treatments’’

 

Tercüme ve Düzenleme

Osman Başar

Danışman-TTTSD

Yorumlar

Yorum Yaz

Değerlendirme yapınız 1-5 arası!

Bizden haberdar olmak ister misiniz?


Copyright, Her hakkı saklıdır.e-tekstil.com

Iyzico